ปฏิสัมพันธ์ทางวัฒนธรรม (Interculturalism)
หลักการของปฏิสัมพันธ์ทางวัฒนธรรม
แนวคิดปฏิสัมพันธ์ทางวัฒนธรรม มาจากภาษาอังกฤษ Interculturalism และ Interculturality แม้ว่าจะมีความหมายเหมือนกันแต่นัยยะของการใช้ต่างกัน กล่าวคือ คำว่า Interculturalism อาจเทียบได้เป็น “ลัทธิปฏิสัมพันธ์ทางวัฒนธรรม” มักจะใช้เพื่อสร้างนโยบายทางการเมืองและสังคมที่มุ่งเน้นการจัดการความหลากหลายผ่านการมีปฏิสัมพันธ์และสร้างค่านิยมร่วมกัน เป็นการทำให้ปฏิสัมพันธ์วัฒนธรรมปรากฎขึ้นอย่างเป็นรูปธรรม ในขณะที่ Interculturality หรือ สภาวะแห่งปฏิสัมพันธ์ทางวัฒนธรรม หมายถึงกระบวนการ เงื่อนไข หรือ สภาพที่เป็นอยู่ของการแลกเปลี่ยน การสื่อสารสนทนา และการเจรจาระหว่างวัฒนธรรมเพื่อสร้างความสมานฉันท์ (Dai & Chen, 2015)
แนวคิดเรื่อง “ลัทธิปฏิสัมพันธ์ทางวัฒนธรรม” (Interculturalism) เกิดขึ้นเพื่อตอบโต้และสะท้อนปัญหาที่เกิดขึ้นกับนโยบายพหุวัฒนธรรม (policies of multiculturalism) เพราะล้มเหลวในการเคารพความเท่าเทียมทางสังคมและวัฒนธรรม และผลิตซ้ำมายาคติเกี่ยวกับความเป็นเชื้อชาติเผ่าพันธุ์ซึ่งทำให้เกิดการแบ่งแยกกีดกันมากขึ้น เห็นได้จากการส่งเสริมความเป็นชาติและลดทอนวัฒนธรรมอื่นที่มีบทบาทในสังคม (Ibanez & Sáenz, 2006; Nagle, 2009; Rappaport, 2005) ทำให้เกิดความคิดเรื่อง “ปฏิสัมพันธ์ทางวัฒนธรรม” ที่สนใจการยอมรับวัฒนธรรมอื่นที่ดำรงอยู่ในสังคมเดียวกัน ซึ่งได้รับความสนใจอย่างมากในประเทศสหรัฐอเมริกา โดยเฉพาะกลุ่มเคลื่อนไหวเพื่อสิทธิของชนเผ่าพื้นเมือง ช่วงปี ค.ศ.2003 เป็นต้นมา การทบทวนเรื่อง “อัตลักษณ์” ที่สัมพันธ์กับความหลากหลายทางวัฒนธรรมเริ่มเป็นโจทย์ใหญ่ในวงวิชาการ (Ibanez & Sáenz, 2006) ทั้งนี้ การอยู่ร่วมกันของผู้คนหลากหลายอัตลักษณ์ในสังคมหนึ่ง มิใช่เพียงการมีอยู่ของ “พหุวัฒนธรรม” แต่การอยู่อย่างมีปฏิสัมพันธ์ มีความเคารพและปฏิบัติต่อกันอย่างเท่าเทียมยังเป็นเรื่องสำคัญ ดังนั้น ความคิดปฏิสัมพันธ์ทางวัฒนธรรมจึงมุ่งเน้น “ความเข้าใจต่อกัน” ของคนที่แตกต่าง โดยการเชื่อมโยงและส่งเสริมการสนทนาและการปฏิสัมพันธ์ระหว่างกลุ่มวัฒนธรรมต่าง ๆ ไม่ว่าจะเป็นชาติพันธุ์ ศาสนา เพศสภาพ ช่วงวัย และฐานะทางเศรษฐกิจ
Chénard (2021) กล่าวว่าในทศวรรษ 1980 รัฐควิเบกของประเทศแคนาดา เริ่มสนใจเรื่องปฏิสัมพันธ์ทางวัฒนธรรมในฐานะเป็นเครื่องมือสำหรับการอยู่ร่วมกันของคนในสังคม โดยเฉพาะผู้อพยพจากต่างชาติที่เดินทางเข้าไปอยู่แคนาดามากขึ้นซึ่งต้องเผชิญหน้ากับคนที่อยู่มาดั้งเดิม ฐานคิดของปฏิสัมพันธ์ทางวัฒนธรรมวางอยู่บนพื้นฐานที่ว่า “ความเสมอภาคระหว่างวัฒนธรรม” โดยแยกเรื่องศาสนาออกจากพื้นที่สาธารณะ ในเวลานั้น รัฐต่าง ๆ ในแคนาดามีนโยบายและมาตรการเกี่ยวกับความหลากหลายทางวัฒนธรรมไม่เหมือนกัน บางแห่งใช้แนวคิดเรื่อง “พหุวัฒนธรรม” โดยให้มีการใช้ภาษาฝรั่งเศสควบคู่ไปกับภาษาอังกฤษซึ่งปรากฎชัดตั้งแต่ปี ค.ศ.1971 ทำให้เกิดนโยบายทวิวัฒนธรรม (biculturalism) อย่างไรก็ตาม รัฐควิเบกให้ความสำคัญกับเรื่องปฏิสัมพันธ์ทางวัฒนธรรมต่างไปจากรัฐอื่น โดยเน้นการสนับสนุนชนกลุ่มน้อยให้มีส่วนเป็นพลเมืองและส่งเสริมการแลกเปลี่ยนทางวัฒนธรรม ในช่วงปี ค.ศ.2006-2007 การอพยพของคนต่างชาติเข้าไปอยู่ในรัฐควิเบกคือเรื่องใหญ่ ทำให้เกิดการผลักดันนโยบายปฏิสัมพันธ์ทางวัฒนธรรมอย่างจริงจัง ทั้งนี้การใช้ภาษาร่วมกันในที่สาธารณะยังคงยึดภาษาฝรั่งเศสเป็นภาษากลาง รวมถึงการมีค่านิยมหลักร่วมกัน ได้แก่ความเสมอภาคทางเพศและการไม่นำเอาศาสนามาแบ่งแยกกีดกัน
ปฏิสัมพันธ์ทางวัฒนธรรมในการขับเคลื่อนสังคม
การจัดการความหลากหลายในฐานะพลังเชิงบวก มิใช่ความขัดแย้งหรือเป็นปรปักษ์ คือโจทย์สำคัญในสังคมโลกในคริสต์ศตวรรษที่ 21 ดังนั้นการส่งเสริมการแลกเปลี่ยนทางวัฒนธรรมที่คล่องตัว ลื่นไหล ยืดหยุ่น และเคารพซึ่งกันและกัน คือเรื่องสำคัญที่รัฐสมัยใหม่ต้องพิจารณา มิใช่ตอกย้ำขอบเขตวัฒนธรรมที่แข็งทื่อตายตัว เมื่อปี ค.ศ. 1997 นักปรัชญาชาวอเมริกัน Martha Nussbaum (1997) เขียนหนังสือเรื่อง Cultivating Humanity กล่าวถึงปฏิสัมพันธ์ทางวัฒนธรรมในฐานะเป็นการอยู่ร่วมโลกเดียวกันของมนุษย์และการประสานสนทนาอย่างเข้าใจกันNussbaum เน้นย้ำว่าสถาบันการศึกษาต้องเตรียมความพร้อมให้ผู้เรียนพร้อมจะเป็น “พลเมืองโลก” โดยปราศจากการแบ่งแยกกีดกันทางวัฒนธรรม หัวใจของการสร้างผู้เรียนให้เข้าใจสิ่งเหล่านี้ต้องคำนึงถึง 3 องค์ประกอบ ได้แก่ (1) การตรวจสอบตนเองอย่างมีวิจารณญาณ (Critical Self-Examination) เรียนรู้การวิเคราะห์และการใช้เหตุผล ปฏิเสธที่จะอยู่ใต้อำนาจสั่งการ (2) ตระหนักถึงความเป็นพลเมืองโลก (World Citizenship) ส่งเสริมให้ผู้เรียนมองตนเองเป็นมนุษย์คนหนึ่งที่มีความผูกพันกับผู้อื่นด้วยสายสัมพันธ์แห่งการยอมรับและความห่วงใย พร้อมกับส่งเสริมให้เข้าใจสถานการณ์ของโลก สิทธิมนุษยชน และวัฒนธรรมที่หลากหลายและ (3) ส่งเสริมการมีจินตนาการ สนับสนุนให้ผู้เรียนเข้าใจอารมณ์ความรู้ของผู้อื่น เห็นอกเห็นใจผู้อื่นผ่านงานวรรณกรรม บทกวี นิทาน ดนตรี งานศิลปะที่มาจากหลายวัฒนธรรม
Nussbaum (1997) ยังสนับสนุนให้สถาบันการศึกษามีเสรีภาพในเปิดการเรียนการสอนเกี่ยวกับชาติพันธุ์ เพศสภาพ เพศวิถี และความหลากหลายทางวัฒนธรรม เพราะความรู้เหล่านี้ช่วยให้เกิดการเรียนรู้ประสบการณ์ของมนุษย์พร้อมกับได้พัฒนาความคิดเชิงวิพากษ์ที่มีต่อระบอบอำนาจที่มักปิดกั้นและมองข้ามชีวิตคนชายขอบ นักวิชาการด้านนโยบายสังคม Hans van Ewijk (2010) กล่าวว่าความรับผิดชอบทางสังคมจะต้องส่งเสริมให้ชุมชนและเครือข่ายภาคประชาสังคมสนับสนุนสมาชิกกลุ่มที่อยู่ชายขอบ ชุมชนท้องถิ่นที่ประกอบด้วยคนหลายเชื้อชาติและวัฒนธรรมควรส่งเสริมซึ่งกันและกัน ในเชิงนโยบายด้านสวัสดิการสังคมต้องเปลี่ยนวิธีคิดและวิธีทำงานไปสู่ความร่วมมือแบบไตรภาคีระหว่างภาครัฐ เอกชน และประชาสังคม Štuopytė & Demidenko (2024) เสนอความคิดเรื่อง “งานสังคมสงเคราะห์ข้ามวัฒนธรรม” (Intercultural Social Work) โดยอธิบายว่านักวิชาชีพด้านสังคมจำเป็นต้องพัฒนาทักษะการสื่อสารข้ามวัฒนธรรม และทำความเข้าใจภูมิหลังทางวัฒนธรรม ศาสนา และเชื้อชาติของกลุ่มคนที่เข้ามารับบริการจากรัฐ โดยเฉพาะการเข้าใจอคติของตนเอง เรียนรู้เกี่ยวกับวัฒนธรรมที่แตกต่างกันเพื่อหลีกเลี่ยงการเหมารวม พร้อมทั้งตระหนักรู้ถึงความไม่เท่าเทียมกันเชิงระบบ ปัญหาการเหยียดเชื้อชาติ และการกีดกันทางสังคม
นักสตรีนิยมชาวเอกวาดอร์ Catherine E. Walsh (2020, 2023) กล่าวว่าปฏิสัมพันธ์ทางวัฒนธรรมเชิงวิพากษ์ ไม่ใช่แค่การยอมรับความหลากหลาย แต่ยังเป็นกระบวนการทางสังคมและการเมืองที่ขับเคลื่อนจากระดับล่าง มีเป้าหมายเพื่อทำลายโครงสร้างของระบบเหยียดเชื้อชาติและเปลี่ยนแปลงโครงสร้างอำนาจที่ตกทอดมาจากยุคอาณานิคม เพื่อฟื้นฟูชีวิตและวัฒนธรรมของคนพื้นเมืองที่เคยถูกกดทับมานาน เช่นเดียวกับ Nussbaum (1997) ที่ให้ความสำคัญกับการศึกษา Walsh (2020) เห็นว่าการศึกษาคือพื้นที่แห่งการต่อต้านขัดขืน (space for defiance) ทำให้สนใจการปฏิรูปการเรียน โดยเปลี่ยนไปเน้นการสอนความรู้ท้องถิ่นและประสบการณ์ของคนระดับล่าง สนับสนุนให้ท้องถิ่นสร้างวิถีชีวิตของตัวเอง ขณะเดียวกันทำลายโครงสร้างสถาบันแบบวัฒนธรรมชาติที่ทำให้เกิดการกีดกัน จะเห็นว่ากลุ่มประเทศลาตินอเมริกามักให้ความสนใจกับการปลดแอกจากอาณานิคมตะวันตกและหันมาส่งเสริมแนวคิดปฏิสัมพันธ์ทางวัฒนธรรม Cinzia Piciocchi (2015) กล่าวว่ารัฐบาลโบลิเวียและเอกวาดอร์ เริ่มบรรจุความคิดปฏิสัมพันธ์ทางวัฒนธรรมในรัฐธรรมนูญตั้งแต่ปี ค.ศ. 2008 องค์การยูเนสโกได้รับรองอนุสัญญาว่าด้วยการคุ้มครองและส่งเสริมความหลากหลายทางวัฒนธรรมในปี ค.ศ. 2005 โดยสนับสนุนความสัมพันธ์ระหว่างวัฒนธรรมต่าง ๆ อนุสัญญาฯ นี้ปกป้องวัฒนธรรมจากการถูกทำให้เหมือนกันหมดภายใต้อำนาจโลกาภิวัตน์ ส่งเสริมการแลกเปลี่ยนทางวัฒนธรรมเพื่อสร้างสันติภาพโลก
ปัจจุบันอังกฤษกำลังเผชิญกับความแตกต่างทางวัฒนธรรมที่รุนแรง ทั้งแรงงานต่างด้าว นักศึกษาต่างชาติ และผู้ลี้ภัยการเมือง รัฐบาลอังกฤษจึงหันมาสนใจแนวคิดปฏิสัมพันธ์ทางวัฒนธรรม โดยนำไปปฏิบัติอย่างชัดเจนภายใต้นโยบาย "ความสามัคคีในชุมชน" (Community Cohesion) แทนที่จะมองกลุ่มชาติพันธุ์ต่าง ๆ ว่ามีอัตลักษณ์คงที่และไม่เปลี่ยนแปลง แต่เปลี่ยนไปมองในมิติท้องถิ่นที่ผู้คนแลกเปลี่ยนสื่อสารข้ามวัฒนธรรมตลอดเวลา นโยบายจึงหันไปสู่การพลักดันส่งเสริมให้คนในท้องถิ่นมีโอกาสทำงานร่วมกัน อย่างไรก็ตาม การศึกษาของ Pier-Luc Dupont, Thomas Sealy & Tariq Modood (2023) กล่าวว่าแนวคิดเรื่องปฏิสัมพันธ์ทางวัฒนธรรมไม่สามารถแทนที่แนวคิดเรื่องพหุวัฒนธรรมได้อย่างสมบูรณ์ ในทางปฏิบัติ ภาคประชาสังคมและภาคการเมืองย่อมใช้ทั้งสองแนวคิดควบคู่ไปด้วยกันเพื่อสร้างนโยบายและขับเคลื่อนการเปลี่ยนแปลงในบริบทต่าง ๆ กล่าวคือ แนวคิดพหุวัฒนธรรมยังคงมีความสำคัญในระดับรัฐ เพื่อใช้แก้ไขปัญหาความลำเอียงเชิงโครงสร้าง ปกป้องสิทธิทางกฎหมาย และสร้างความมั่นใจว่าชนกลุ่มน้อยจะได้รับความเท่าเทียม ในขณะที่แนวคิดปฏิสัมพันธ์ทางวัฒนธรรมถูกนำมาใช้เป็นเครื่องมือเชิงปฏิบัติการในบริบทท้องถิ่น เพื่อส่งเสริมความสัมพันธ์ที่ดีในชีวิตประจำวัน ขจัดอคติซึ่งกันและกัน และสร้างความรู้สึกเป็นอันหนึ่งอันเดียวกัน
ตารางเปรียบเทียบพหุวัฒนธรรมกับปฏิสัมพันธ์วัฒนธรรม
มานุษยวิทยากับปฏิสัมพันธ์ทางวัฒนธรรม
Gunther Dietz (2009, 2017) อธิบายว่าแนวคิดปฏิสัมพันธ์ทางวัฒนธรรมในการศึกษามานุษยวิทยา มุ่งเน้นไปที่ความสัมพันธ์ที่มีพลวัต มีการเจรจา และมักเต็มไปด้วยความขัดแย้งระหว่างกลุ่มที่มีความหลากหลายทางวัฒนธรรม เห็นการเปลี่ยนแปลงซึ่งกันและกัน เห็นอำนาจที่เคลื่อนที่ไปตลอดเวลา ไม่ใช่เพียงแค่การอยู่ร่วมกันแบบ “พหุวัฒนธรรม” แต่ต้องมีความร่วมมือ มีกระบวนการแบบต่างตอบแทน และการรวมกลุ่มทางสังคมที่ชัดเจน โดยเฉพาะคนกลุ่มใหญ่ในสังคมต้องมีปฏิสัมพันธ์อย่างเป็นรูปธรรมกับชนกลุ่มน้อยหรือคนชายขอบ นอกจากนั้น ปฏิสัมพันธ์ต้องขับเคลื่อนด้วยบริบท เมื่อเวลาและเงื่อนไขเปลี่ยนไป ปฏิสัมพันธ์ทั้งหลายย่อมจะไม่เหมือนเดิม ทำให้วัฒนธรรมมีลักษณะทับซ้อน ผสมผสาน เชื่อมโยงและหลอมรวมกัน ไม่มีสิ่งที่เรียกว่า “แก่นแท้วัฒนธรรม” ในแต่ละภูมิภาคล้วนมีวิธีการสร้างปฏิสัมพันธ์ทางวัฒนธรรมที่ต่างกัน โดยไม่จำเป็นต้องมีมาตรฐานหรือแบบแผนสากลที่ตายตัว ขึ้นอยู่กับประวัติศาสตร์ ระบบเศรษฐกิจ และรูปแบบทางการเมืองของท้องถิ่น เห็นได้จากการเคลื่อนไหวทางวัฒนธรรมในกลุ่มประเทศลาตินอเมริกาซึ่งเคยถูกเอารัดเอาเปรียบจากลัทธิอาณานิคมตะวันตก ประเทศลาตินอเมริกาจึงให้ความสำคัญกับสิทธิของชนพื้นเมือง ในขณะที่กลุ่มประเทศในยุโรปสนใจความแตกต่างของ อัตลักษณ์และไลฟ์สไตล์
นักมานุษยวิทยา Joanne Rappaport (2005) กล่าวว่า การส่งเสริมปฏิสัมพันธ์ทางวัฒนธรรมประกอบด้วย 3 ส่วน คือ (1) วิธีการเชื่อมโยงกัน (method of connection) (2) ปรัชญาทางการเมืองที่มุ่งสร้างความเป็นพลเมืองของชนพื้นเมือง (indigenous citizenship) และ (3) การท้าทายมานุษยวิทยาแบบดั้งเดิม ซึ่งเน้นเรื่องการสร้างคำอธิบายเชิงทฤษฎี เปลี่ยนไปสู่การการสนทนาอย่างมีส่วนร่วมและการวิจัยแบบร่วมมือกับคนพื้นเมือง Rappaport (2005) กล่าวว่ากลุ่มชาติพันธุ์และชนเผ่าพื้นเมืองในโคลอมเบียล้วนมีบทบาทสำคัญในการสร้างความหมายทางวัฒนธรรมของประเทศ ดังนั้น รัฐบาลโคลอมเบียจำเป็นต้องสนทนากับภูมิปัญญา ความคิด โลกทัศน์ และวัฒนธรรมของคนท้องถิ่นที่หลากหลาย ตัวอย่างกรณีสภาชนพื้นเมืองประจำภูมิภาคเกาคา (Regional Indigenous Council of Cauca -CRIC) เป็นองค์กรของตัวแทนผู้นำ ชนพื้นเมืองร้อยละ 90 ในจังหวัดเกาคา ประเทศโคลอมเบีย ก่อตั้งขึ้นเมื่อวันที่ 24 กุมภาพันธ์ ค.ศ.1971 เป้าหมายการทำงานเพื่อฟื้นฟูที่อยู่อาศัยของบรรพบุรุษ (ancestral land) สิทธิทางวัฒนธรรม การปกครองตนเอง และการบริหารส่วนท้องถิ่น เครือข่ายขององค์กรประกอบด้วยสภาชนพื้นเมืองกว่า 125 แห่ง และสมาคมท้องถิ่น 11 แห่ง เป็นตัวแทนสำคัญของกลุ่มชาติพันธุ์หลายกลุ่ม ได้แก่ นาซ่า, กัวบิอาโน, โตโตโร, โปลินดารา, กัวนาโก, โคโคนูโก, ยานาโคนา, อินกา และ เอเปรารา หลักการทำงานขององค์กรเครือข่ายยึดหลักการไม่ใช่ความรุนแรง ต่อต้านการใช้อาวุธ ไม่สนับสนุนกองโจร ใช้ความอดกลั้น ใช้เจ้าหน้าที่รักษาความปลอดภัยชุมชนโดยไม่ติดอาวุธ ถือกระบองเป็นสัญลักษณ์เพื่อปกป้องพื้นที่สงวนของท้องถิ่นอย่างสันติ ใช้กฎหมายว่าด้วยถิ่นกำเนิด (Law of Origin) เป็นกลไกบริหารจัดการดินแดนของบรรพบุรุษ
ตัวอย่างการส่งเสริมปฏิสัมพันธ์ทางวัฒนธรรมในประเทศลาตินอเมริกา อาจช่วยให้เห็นความพยายามของกลุ่มชาติพันธุ์ต่าง ๆ ที่จะสร้างเครือข่ายเพื่อสร้างพลังการเปลี่ยนแปลง เป็นการผสานความร่วมมือของชุมชนท้องถิ่นเพื่อถ่วงดุลอำนาจกับผู้ปกครองในรัฐบาล เป้าหมายคือการเปลี่ยนโครงสร้างสังคมที่มิใช่การแบ่งแยกทางเชื้อชาติ แต่เป็นการเชื่อมและประสานคนทุกกลุ่มเข้ามาเป็นพลเมืองที่มีฐานะเท่าเทียม หมายถึงความเป็นพลเมืองแห่งสายสัมพันธ์วัฒนธรรม (intercultural citizenship) (Dietz, 2017) พลเมืองที่เข้าใจวัฒนธรรมที่หลากหลายและสามารถสร้างปฏิสัมพันธ์เชิงบวกกับวัฒนธรรมที่แตกต่างกันได้
เอกสารอ้างอิง
Chénard, S. P. (2021). Interculturalism. The Canadian Encyclopedia. Retrieved from https://thecanadianencyclopedia.ca/en/article/interculturalisme
Dietz, G. (2009). Multiculturalism, Interculturality and Diversity in Education: An Anthropological Approach. Münster, Germany: Waxmann.
Dietz, G. (2017). Interculturality: an anthropological approach. Perfiles Educativos, 39(156), 192-207.
Dupont,P. L., Sealy, T. & Modood, T. (2023). The relation between multiculturalism, interculturalism and cosmopolitanism in UK diversity politics. Identities, 30(6), 785-804, DOI: 10.1080/1070289X.2023.2186622
Ewijk, H. V. (2010). European Social Policy and Social Work: Citizenship-Based Social Work. Oxon, England, UK: Routledge.
Ibanez, B. P. & Sáenz, M C. L. (Eds.). (2006). Interculturalism: Between Identity and Diversity. Bern: Peter Lang AG.
Nagle, J. (2009). Multiculturalism's Double-Bind: Creating Inclusivity Cosmopolitanism and Difference. Ashgate Publishing.
Nussbaum, M. (1997). Cultivating Humanity: A Classical Defense of Reform in Liberal Education. Harvard University Press.
Piciocchi, C. (2015). From strategies to Constitutions. Identity, Multiculturalism and Interculturalism as Legal values: A Comparison between Europe and the Andean Countries. Revista general de derecho público comparado, 17.
Rappaport, J. (2005). Intercultural Utopias: Public Intellectuals, Cultural Experimentation, and Ethnic Pluralism in Colombia. Duke University Press.
Štuopytė, E. & Demidenko, V. (2024). Interculturality in social work: methodological guideline. Social Projects Institute.
Walsh, C. E. (2020). Interculturality and Decoloniality. In Walter D. Mignolo & Catherine E.
Walsh, On Decoloniality: Concepts, Analytics, Praxis, (pp. 57–80). Duke University Press.
Walsh, C. E. (2023). Rising Up, Living On: Re-Existences, Sowings, and Decolonial Cracks. Duke University Press.
ผู้เขียน
ดร.นฤพนธ์ ด้วงวิเศษ
ผู้จัดการฝ่ายวิจัยและส่งเสริมวิชาการ
ศูนย์มานุษยวิทยาสิรินธร (องค์การมหาชน)
ป้ายกำกับ ปฏิสัมพันธ์ทางวัฒนธรรม Interculturalism ดร.นฤพนธ์ ด้วงวิเศษ
